Тоза атроф-муҳитда яшаш ҳуқуқи

Тоза атроф-муҳитда яшаш ҳуқуқи

Инсоният цивилизацияси ривожланган сари, яшаш учун зарур бўлган энг асосий неъматлар — тоза ҳаво, соф сув ва унумдор тупроқни сақлаб қолиш глобал муаммога айланиб бормоқда.

Бугунги кунда қулай табиий шароитда ҳаёт кечириш нафақат жисмоний эҳтиёж, балки ҳар бир инсоннинг ажралмас ва фундаментал ҳуқуқидир. Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирдаги Конституциясида атроф-муҳит муҳофазаси ва экологик хавфсизлик давлат сиёсатининг устувор йўналиши сифатида мустаҳкамланди. Нега бу ҳуқуқ бошқа ҳуқуқлардан фарқ қилади? Кўпчилик инсон ҳуқуқлари деганда сиёсий ҳуқуқларни — сайлов, сўз эркинлиги — ёки ижтимоий ҳуқуқларни — таълим, иш — ўйлайди. Атроф-муҳит ҳуқуқи булардан фарқли, чунки у бошқа барча ҳуқуқларнинг асоси бўлиб хизмат қилади.

Ўзбекистон учун бу ҳуқуқнинг энг ёрқин ва оғриқли мисоли Орол денгизи фожиаси. ХХ асрнинг ўрталаридан бошлаб сунъий суғориш тизими сабаб Орол денгизи қуриб борди. 1960 йилларда 68 000 квадрат километр бўлган денгиз ҳозир қолган кичик қисмига айланди. Бу фақат табиат учун фожиа эмас. Оролбўйи аҳолиси миллионларча одам бунинг оқибатларини ўз танасида ҳис қилди.

БМТ маълумотларига кўра, Оролбўйи минтақасида болалар ўртасида анемия (қон камлик) кўрсаткичи Ўзбекистоннинг бошқа ҳудудларига нисбатан икки баробар юқори. Туғма нуқсонлар кўрсаткичи ҳам сезиларли даражада баландроқ. Бу статистика эмас, бу ҳуқуқи бузилган болаларнинг тақдири. Айни шу сабабдан Ўзбекистон бу масалани халқаро майдонда — БМТ Бош ассамблеяси минбарида ҳам доимо кўтаради. Чунки Орол фожиаси бу миллионларнинг соғлом атроф-муҳитда яшаш ҳуқуқи поймол этилганининг яққол намунасидир.